మీ మెదడును మీరు మార్చుకోగలరా? న్యూరోసైన్స్ చెప్పే అద్భుత నిజాలు

మీ మెదడును మీరు మార్చుకోగలరా? న్యూరోసైన్స్ చెప్పే అద్భుత నిజాలు!

ఈ మధ్య కాలంలో "న్యూరోప్లాస్టిసిటీ" (Neuroplasticity) అనే పదం బాగా వినిపిస్తోంది. సోషల్ మీడియాలో, మోటివేషనల్ స్పీకర్ల నోట మనం తరచుగా వింటుంటాం. "మీరు తలుచుకుంటే ఎవరైనా కావచ్చు, మీ మెదడును పూర్తిగా మార్చుకోవచ్చు" అని వారు చెబుతుంటారు. కానీ, ఒక ప్రముఖ న్యూరోసైంటిస్ట్ (మెదడు నిపుణుడు) చెప్పిన దాని ప్రకారం, ఈ కథనం పూర్తిగా నిజం కాదు. అసలు మన మెదడు ఎలా పనిచేస్తుంది? మనం మన అలవాట్లను, జీవితాన్ని ఎలా మార్చుకోవచ్చు? అనే విషయాలను ఈ బ్లాగ్‌లో ఒక కథలా తెలుసుకుందాం.

నిజంగా మనం మారగలమా?

మనం ఇప్పుడు ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నామనేది మన చిన్ననాటి అనుభవాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, చాలా మంది మగపిల్లలు తమ తండ్రులను చూసి, వారిలాగే కోపాన్ని లేదా భావోద్వేగాలను ప్రదర్శించడం నేర్చుకుంటారు. దీనివల్ల భవిష్యత్తులో సంబంధాలలో గొడవలు రావచ్చు.

అయితే, మార్పు అసాధ్యం కాదు. మన మెదడులోని న్యూరాన్లు (నాడీ కణాలు) ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానమై ఉంటాయి. మనం కొత్త విషయాలు నేర్చుకున్నప్పుడు లేదా కొత్త అలవాట్లను అలవర్చుకున్నప్పుడు ఈ న్యూరాన్ల మధ్య కొత్త దారులు (Connections) ఏర్పడతాయి. దీనినే 'న్యూరోప్లాస్టిసిటీ' అంటారు.

ఉదాహరణకు, కవల పిల్లలని తీసుకోండి. ఒకరు కుక్కలు ఉన్న ఇంట్లో పెరిగితే, వారికి కుక్కలంటే ఇష్టం కలుగుతుంది. మరొకరిని చిన్నప్పుడు కుక్క కరిచి ఉంటే, వారికి కుక్కలంటే భయం ఏర్పడుతుంది. అంటే, అనుభవాన్ని బట్టి మెదడులోని వైరింగ్ మారుతుందన్నమాట.

డోపమైన్: కేవలం ఆనందం మాత్రమే కాదు!

చాలా మంది "డోపమైన్" (Dopamine) అంటే ఆనందాన్ని ఇచ్చే రసాయనం అనుకుంటారు. కానీ డాక్టర్ గారి ప్రకారం, డోపమైన్ అనేది "ప్రేరణ" (Motivation)ని ఇచ్చే అణువు. మనం ఏదైనా పని చేయడానికి డోపమైన్ ఇంధనంలా పనిచేస్తుంది.

మీకు క్రికెట్ చూడటంలో డోపమైన్ విడుదలవుతుంటే, పుస్తకం చదవడం కంటే మ్యాచ్ చూడటమే మీకు ఎక్కువ విలువైనదిగా అనిపిస్తుంది. అందుకే కెరీర్‌లో విజయం సాధించాలంటే, మనం చేసే పనిని ప్రేమించాలి. లేదా కనీసం ఆ పనిలో మనకు నచ్చే కోణాన్ని వెతుక్కోవాలి. "నేను కేవలం డాక్టర్‌ని కాదు, నేను పజిల్స్ సాల్వ్ చేసేవాడిని" అని ఆ డాక్టర్ తన వృత్తిని ఆస్వాదించేవారట. ఇలా మన గురించి మనం చెప్పుకునే కథ (Self-Narrative) మారితే, మన పనితీరు కూడా మారుతుంది.

మెదడుకు ఒక CEO ఉంటారు!

మన మెదడులో 'ప్రిఫ్రంటల్ కార్టెక్స్' (Prefrontal Cortex - PFC) అనే భాగం ఉంటుంది. ఇది మన మెదడుకు CEO లాంటిది. నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, భావోద్వేగాలను నియంత్రించడం దీని పనే. కానీ ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏంటంటే, ఈ భాగం మనకు 25 ఏళ్లు వచ్చేదాకా పూర్తిగా పరిపక్వం చెందదు.

మనం మానసిక ఒత్తిడిలో ఉన్నప్పుడు లేదా సమస్యలను పరిష్కరించుకోలేనప్పుడు, మన CEO (PFC) సరిగా పనిచేయదు. అప్పుడు థెరపిస్ట్ లేదా స్నేహితుడి సహాయం తీసుకోవడం అంటే, కాసేపు వారి CEO ని అరువు తెచ్చుకోవడం లాంటిది. వారు మన భావోద్వేగాలను సరిగ్గా ప్రాసెస్ చేసి మనకు తిరిగి ఇస్తారు.

ఒత్తిడి మరియు విశ్రాంతి (Fight or Flight)

మన శరీరం రెండు రకాలుగా పనిచేస్తుంది:

1. సింపథెటిక్ (Sympathetic): ప్రమాదంలో ఉన్నప్పుడు పోరాడటం లేదా పారిపోవడం (Fight or Flight).
2. పారాసింపథెటిక్ (Parasympathetic): సురక్షితంగా ఉన్నప్పుడు విశ్రాంతి తీసుకోవడం.
3. Shutterstock

దురదృష్టవశాత్తు, ఈ రోజుల్లో మనం నిరంతరం ఒత్తిడిలో (సింపథెటిక్ మోడ్) ఉంటున్నాము. ఫోన్‌లో రీల్స్ చూడటం కూడా మెదడుకు విశ్రాంతి కాదు, అది కూడా ఒక రకమైన ఉద్రేకం. అందుకే మనకు మెడ నొప్పులు, నడుము నొప్పులు వస్తుంటాయి. అవి శారీరక సమస్యలు మాత్రమే కాదు, మానసిక ఒత్తిడి ఫలితాలు కూడా కావచ్చు.

ఏం చేయాలి? (Good Strokes vs Bad Strokes)

జీవితంలో కష్టాలు వచ్చినప్పుడు మనం స్పందించే తీరు రెండు రకాలుగా ఉంటుంది:

1. Bad Strokes (చెడు అలవాట్లు): ఆల్కహాల్ తాగడం, అతిగా తినడం, విచారకరమైన పాటలు వినడం. ఇవి తాత్కాలికంగా డోపమైన్ పెంచినా, దీర్ఘకాలంలో హాని చేస్తాయి.
2. Good Strokes (మంచి అలవాట్లు): వ్యాయామం, నడవటం, స్నేహితులతో మాట్లాడటం.

ఒక చిన్న చిట్కా:

మీకు మీ భాగస్వామితో గొడవ జరిగినా, లేదా మూడ్ బాగోలేకపోయినా.. వెంటనే నిర్ణయాలు తీసుకోకండి. బయటకు వెళ్లి ఒక 10 నిమిషాలు వేగంగా నడవండి (Walk). నడక మీ మెదడులో డోపమైన్‌ను పంపింగ్ చేస్తుంది. మూడు రౌండ్ల వాకింగ్ తర్వాత, మీరు ఆ సమస్యను చూసే కోణం మారుతుంది. మీరు మరింత శాంతంగా, హేతుబద్ధంగా ఆలోచించగలుగుతారు.

ముగింపు

జీవితంలో బాధ, కష్టాలు అనివార్యం. కానీ ఆ బాధ నుండే ఎదుగుదల (Growth) వస్తుంది. మన శరీరాన్ని ఎంత ఫ్లెక్సిబుల్ (Stretching/Yoga ద్వారా) గా ఉంచుకుంటే, మన మనస్సు కూడా అంత దృఢంగా మారుతుందని న్యూరోసైన్స్ చెబుతోంది. మన మెదడు హార్డ్‌వేర్‌ని అర్థం చేసుకుంటే, మన జీవిత సాఫ్ట్‌వేర్‌ని మరింత అద్భుతంగా మార్చుకోవచ్చు!